Varicocele en vruchtbaarheid: oorzaken, diagnose, en behandelingen die mannelijke onvruchtbaarheid verminderen

Heeft u wel eens gehoord van testiculaire varicocele? Hoewel deze aandoening één van de belangrijkste oorzaken van mannelijke onvruchtbaarheid is, wordt er maar weinig over gesproken. Deze afwijking van de aderen in de zaadstreng is in de meeste gevallen asymptomatisch, maar kan wel de kwaliteit van het sperma beïnvloeden en het voor een man moeilijker maken om kinderen te krijgen.

Mannelijke onvruchtbaarheid speelt een rol bij bijna de helft van de paren die problemen ondervinden bij het zwanger te worden, en varicocele is daar een van de meest voorkomende oorzaken van.

In dit artikel leggen we uit hoe varicocele de mannelijke vruchtbaarheid beïnvloedt, wat de belangrijkste oorzaken zijn, hoe varicocele wordt vastgesteld, en welke behandelingen bestaan om de impact ervan te verminderen en zwanger te worden met testiculaire varicocele, ofwel op natuurlijke wijze ofwel met behulp van geassisteerde voortplanting (zoals in-vitrofertilisatie).

Hoe veroorzaakt varicocele onvruchtbaarheid?

Varicocele ontstaat wanneer bepaalde aderen in de testikel zich verwijden en hierdoor het bloed niet meer goed afvoeren. Bloed hoopt zich op in de aderen van de testikel, waardoor de temperatuur in dat gebied stijgt en oxidatieve stress toeneemt. Deze complexe situatie kan een directe invloed hebben op de functie van de testikel, en daarmee op de productie en kwaliteit van het sperma.

De meest voorkomende effecten van varicocele op de mannelijke vruchtbaarheid zijn:

• Veranderingen in de vorming van sperma (spermatogenese) en de concentratie ervan.
• Verminderde beweeglijkheid van het sperma.
• Veranderingen in de morfologie van het sperma.
• Schade aan het sperma-DNA door oxidatieve stress.

Gezien al deze mogelijke verstoringen wordt varicocele beschouwd als een van de belangrijkste behandelbare oorzaken van mannelijke onvruchtbaarheid.

Diagnose en tests voor varicocele

Zoals gezegd is varicocele in de meeste gevallen een asymptomatische aandoening. Dat wil zeggen dat veel mannen geen ongemak of duidelijke fysieke veranderingen opmerken, waardoor het vaak jarenlang onopgemerkt blijft. Het komt veel vaker voor aan de linkerkant dan aan de rechterkant en kan leiden tot pijn in de testikels—meestal vaag en niet scherp.

Om deze reden wordt varicocele meestal bij toeval ontdekt, tijdens een routineonderzoek of wanneer de patiënt zich meldt met een zwaar gevoel of lichte pijn in de testikels. Vaak wordt de diagnose varicocele pas gesteld bij een vruchtbaarheidsonderzoek, na verschillende mislukte pogingen om zwanger te worden.

De diagnose van varicocele wordt meestal gesteld door middel van een fysiek onderzoek, waarbij het scrotum wordt gepalpeerd om te controleren of er duidelijke verwijdingen aanwezig zijn. In veel gevallen wordt de diagnose bevestigd door middel van een Doppler-echografie om de bloedstroom in de testikels te controleren en de ernst van de aandoening te bepalen.

Als er varicocele is vastgesteld, kan de specialist bovendien een seminogram of sperma-analyse aanvragen om te beoordelen of de vruchtbaarheid is aantast. Deze studie beoordeelt parameters zoals het aantal, de concentratie, de beweeglijkheid, en de morfologie van de spermacellen, essentieel om te bepalen of de varicocele de voortplantingscapaciteit van de man beïnvloedt.

Bestaan er behandelingen voor varicocele?

De aanpak van varicocele hangt ervan af of het de vruchtbaarheid van de man beïnvloedt of de levenskwaliteit van de patiënt aantast als resultaat van de pijnklachten.

Het is belangrijk om in gedachten te houden dat varicocele niet altijd een vruchtbaarheidsprobleem betekent, hoewel het wel tot zeven keer vaker voorkomt bij mannen met onvruchtbaarheid.

In gevallen waarbij de vruchtbaarheid van de man niet is aangetast en er geen sprake is van symptomen, is geen behandeling nodig. Het volstaat om regelmatig controles uit te voeren om er zeker van te zijn dat de aandoening zich niet verder ontwikkelt. Er zijn immers mannen met een milde varicocele die zonder problemen op natuurlijke wijze een gezin kunnen stichten.

Wanneer de varicocele echter klachten veroorzaakt of de zaadcelparameters verstoort, kan het nodig zijn om een beroep te doen op chirurgische behandelingen, die doorgaans een goed resultaat opleveren:

• Varicocelectomie: dit is een conventionele of laparoscopische ingreep waarbij de aangetaste aderen worden afgebonden om zo de bloedstroom te verbeteren.
• Percutane embolisatie: een minimaal invasieve techniek waarbij de verwijde aderen met behulp van een katheter worden afgesloten.

Met een goede voorafgaande selectie van de gevallen is naar schatting 90% van de varicocele-operaties succesvol. Dat wil zeggen dat door het verwijderen van de varicocele het door de testikels geproduceerde sperma normaal kan worden afgegeven in het ejaculaat, waardoor zwangerschap mogelijk wordt of de parameters voor een vruchtbaarheidsbehandeling worden verbeterd.

Wanneer een varicocele-operatie overwegen?

In principe is een varicocele-operatie vooral aangewezen in complexe gevallen waarin:

• Het spermaonderzoek significante afwijkingen vertoont die naar onze mening met de behandeling zullen verbeteren
• De patiënt last heeft van ongemak of pijn in de testikels.
• Het paar te maken heeft met vruchtbaarheidsproblemen zonder andere aanwijsbare oorzaak.

Is een zwangerschap mogelijk met varicocele?

Het antwoord is eenvoudig: JA. Zoals we hebben gezien heeft de varicocele in sommige gevallen geen of weinig invloed op de kwaliteit van het sperma, waardoor een zwangerschap zonder medische behandeling mogelijk is.

In complexere gevallen kan een varicocele-operatie de kwaliteit van het sperma verbeteren, waardoor de kans op zwangerschap met ongeveer 50% toeneemt.

Veel mannen met varicocele kunnen zo het probleem verhelpen en op natuurlijke wijze vader worden, vooral als de diagnose tijdig wordt gesteld en de behandeling niet te lang op zich laat wachten.

In gevallen waarin de kwaliteit van het sperma na de operatie echter niet voldoende verbetert en er nog steeds geen natuurlijke zwangerschap tot stand komt, kan het nodig zijn om gebruik te maken van technieken voor geassisteerde voortplanting, zoals kunstmatige inseminatie of in-vitrofertilisatie (IVF). Deze technieken maken het mogelijk om de spermacellen met de beste beweeglijkheid en morfologie te selecteren, waardoor de kans op bevruchting en zwangerschap toeneemt.

Estudio inicial de la pareja y diagnóstico de la infertilidad masculina en Tambre

Bij Tambre voeren we altijd eerst een uitgebreid onderzoek van het paar uit om de mogelijke oorzaken van vruchtbaarheidsproblemen vast te stellen. Dit onderzoek houdt onder andere een spermacultuur in, de basistest om de vruchtbaarheid van de man te beoordelen, plus een echografie van de testikels. Daartoe beschikken we in onze kliniek over een eigen andrologisch laboratorium, uitgerust met de nieuwste technologie, waardoor we de meeste gevallen van mannelijke onvruchtbaarheid kunnen vaststellen en behandelen zonder een beroep te hoeven doen op donorsperma.

Dankzij de samenwerking tussen ons urologieteam en het andrologisch laboratorium kunnen we een integrale aanpak bieden om de oorzaak van mannelijke onvruchtbaarheid te achterhalen. Afhankelijk van de resultaten kunnen we het onderzoek aanvullen met geavanceerde hormonale en genetische tests, zoals Comet Fertility, dat de fragmentatie van het sperma-DNA analyseert, of Chromosperm en FISH, waarmee het chromosomale profiel van de spermacellen kan worden beoordeeld. Al deze informatie helpt ons om een nauwkeurige diagnose te stellen en een gepersonaliseerde behandeling voor elke patiënt samen te stellen, waardoor de kans op een zwangerschap bij varicocele of andere oorzaken van mannelijke onvruchtbaarheid, wordt vergroot.